Gemaal De Blocq van Kuffeler, toen en nu
Ons dagelijks leven, in het Nederlandse poldergebied, kabbelt gestaag voort lijkt het. Er zijn maar weinig mensen die zich afvragen hoe het toch kan dat we land aan de zee hebben weten te onttrekken. En hoe we dat, tot de dag van vandaag, hebben weten te behouden. Ontegenzeggelijk wordt de creatie, wat nu de Provincie Flevoland, is het omvangrijkste inpolderproject ooit. Wat gevraagd werd was het summum van de kennis die Nederlandse waterbouwkundigen en ingenieurs in de loop van eeuwen hadden opgebouwd. En de vraag was niet alleen of we water in grote hoeveelheden, meer dan zes meter omhoog konden pompen, maar ook of we dat vanaf de drooglegging continue, dag in dag uit zouden kunnen blijven doen. Om dat doel te bereiken ontwikkelden ingenieurs en technici een gemaal dat behoorde tot de grootste en sterkste gemalen ooit in Nederland gebouwd. Ze gaven het de naam van de man die onmisbaar was gebleken voor de ontwikkeling van middelen in onze strijd tegen het water. Die installatie is het gemaal de Blocq van Kuffeler.
Burgemeester van Almere, mevrouw A. Jorritsma: “Het is gewoon een heel belangrijk gebouw. Ik denk dat heel veel mensen die op de dijk rijden zich niet beseffen, dat het zo’n belangrijke rol speelt in het ‘droge voeten’ houden van de Almeerders. Ik ben er zelf een keer wezen kijken, het is natuurlijk een fantastisch gebouw, het ziet er heel mooi uit, het is ook een teken van zijn tijd. Het is ook een heel erg mooi gebouw in de traditie van Nederland, na de windmolens dit soort gemalen. Van binnen is het helemaal een fantastisch gebouw, schoon, dat valt me altijd op als je er binnenkomt. Glimmende tegeltjes, glimmend roestvrij staal en glimmend koper en die enorme apparaten, die er voor zorgen dat wij gewoon ons leven kunnen leven in deze prachtige stad.”
De eerste paal voor de Blocq van Kuffeler werd halverwege de jaren zestig geslagen. Op 18 oktober 1967 werden de enorme centrifugaalpompen aangezet en de eerste van miljoenen liters water geloosd in het IJsselmeer. Op 29 me 1968, een half jaar later dus, werd het zuidelijk deel van de polder officieel tot drooggelegd gebied verklaard. Daarmee hield de taak van het gemaal De Blocq van Kuffeler echter niet op. Kwel en regenwater zorgen ervoor dat de polder steeds opnieuw weer een te hoge waterstand krijgt, zodat bemaling vrijwel elke dag noodzakelijk is.
Dijkgraaf, de heer H. Tiesinga: “Het was het laatste grote gemaal dat in het zuiderzeewerken project gebouwd is. Natuurlijk de Markerwaard zou erbij, dat is niet gebeurd. Dus het is toch een soort afronding geweest. En wat een gigantisch gemaal, één van de grootste van Europa. Imposant staat het daar en voor iedereen die met waterwerk te maken heeft gaat je hart kloppen als je dit gemaal ziet. Het gemaal is ook als vorm gebouwd als kunstwerk. Als ik eerlijk ben, en ik sta in dat gemaal en ik zie die grote dieselmotoren, dan is het niet alleen een techneut die een warm gevoel krijgt, maar ook een bestuurder. Ik vind het eigenlijk wel heel erg jammer dat die grote motoren weg gaan. Maar de tijd verandert en we gaan door, er komen elektromotoren. Ze zullen veel kleiner zijn, het gebouw krijgt een heel andere uitstraling, maar het is nodig voor de toekomst.”
Met het verstrijken van de tijd kwam ook het verouderen van de vier trouwe mechanische dieselmotoren waarmee het gemaal De Blocq van Kuffeler oorspronkelijk was uitgerust. Dat moderne, elektrische systemen hun plaats in zouden nemen, kwam niet als een verrassing. Het Waterschap Zuiderzeeland had diverse redenen om tot vervanging over te gaan.
Voor onderhoud en bewaking van de oude motoren waren immers in vol bedrijf, dag en nacht zes mensen in wisseldienst aanwezig. De diesels vergden veel aandacht en waren alleen daarom al een stuk duurder dan hun opvolgers. Elektrische motoren kunnen immers volledig geautomatiseerd en zonder rechtstreeks toezicht draaien. Maar dat is niet de enige reden waarom elektrische motoren grote voordelen opleveren. De nieuwe motoren zijn, in plaats van via een tandwielkast, rechtstreeks op de pomp aangesloten (direct drive) en leveren daardoor een hoger rendement op.
Eén voor één werden in 2009 de grote, oude diesels verwijderd tijdens 1,5 jaar durende ombouw operatie. Niet alleen de demontage was een enorm karwei waarbij de loodzware machines zorgvuldig uit hun drieënveertig jaar oude rusting moesten worden gehesen. Ook het afvoeren naar hun nieuw eindbestemming mag gerust een superklus worden genoemd. Voor één van de oude diesels was een bijzondere bestemming bepaald: de stichting ZeeSleepboot Holland is er maar wat blij mee.
Het verwijderen van de motoren maakte het ook mogelijk, omdat alles nu toch eenmaal open was, om de centrifugaalpompen te reviseren en de persgangen na al die jaren eens grondig schoon te maken.
Was het verwijderen van de oude machines al veel werk, bij het aanvoeren en naar binnen brengen van de supermoderne elektromotoren mocht natuurlijk niets aan het toeval worden overgelaten. Op speciale rail-constructies werden de motoren naar binnen gereden om daarna millimeter voor millimeter met vijzels op hun plek te worden gebracht, een speciaal gefabriceerde fundatie boven de centrifugaalpomp. Elke motor werd vervolgens even zorgvuldig aangesloten, waarna het afregelen van de besturingscomputers het werk compleet maakte.
Er waren meer redenen dan alleen technische om uiterst zorgvuldig te werk te gaan tijdens de operatie. Het weghalen van meerdere motoren tegelijk zou immers een bedreiging kunnen vormen voor de veiligheid van de waterhuishouding, dus secuur werken was minstens zo belangrijk als snelheid. Die veiligheid is tijdens de omwisseling dan ook geen moment in gevaar geweest en ook nu de nieuwe motoren in gebruik zijn, is met alle eventualiteiten rekening gehouden. Twee grote noodaggregaten garanderen dat De Blocq onder alle omstandigheden kan blijven draaien.
Zonder bombarie en ruchtbaarheid kreeg de hele operatie uiteindelijk haar beslag op 16 december 2009, toen ook de vierde en laatste elektromotor aan het draaien werd gebracht. Een prestatie waarop het waterschap en uitvoerders trots kunnen zijn.
Niet meer met het zo vertrouwde geronk, maar vanaf nu in bescheiden stilte blijft het gemaal De Blocq van Kuffeler zorgen voor een droog, veilig en duurzaam Flevoland.
wmv