In de loop van de middeleeuwen ontstonden in Nederland de eerste waterschappen. De bestaande gemeenschappen of buurschappen (dit zijn nu gemeenten) speelden daarin een belangrijke rol. Deze gemeen- of buurschappen zorgden voor alles wat in een gebied gebeurde. Ook de zorg voor het water hoorde daarbij. Het bestuur van de gemeen- of buurschappen waren de rijke inwoners die zich inkochten in het bestuur.
De boeren en landbezitters moesten de dijkjes, kaden, sloten en (water-)wegen onderhouden.Meestal kon één gemeenschap de zorg voor dijkbouw en afwatering niet alleen aan. Er waren doorgaande dijken nodig, dammen in riviermonden, afwateringssluizen en kanalen; gigantisch veel werk. Zeker als je je bedenkt dat alles met man- en paardenkracht moest gebeuren. Samenwerking tussen gemeenschappen was daarom noodzaak. Zo ontstonden de eerste (streek-) waterschappen. Ze hadden een democratische werkwijze: alle gemeenschappen leverden mensen voor in het bestuur van het waterschap. Zo konden alle gemeenten meepraten over het waterbeleid. De waterschappen zijn daarmee de oudste vorm van democratisch bestuur in Nederland.
De gebieden per waterschap zijn steeds groter geworden. In 1850 bestonden er in ons land ongeveer 3500 waterschappen. Nu zijn dit er 26. Waterschap Zuiderzeeland bestaat sinds 2000 en is ontstaan uit een fusie tussen waterschap Noordoostpolder en heemraadschap Fleverwaard.
Luchtfoto van de polder met weilanden en windmolens.
Flevoland is het jongste stukje Nederland. Het is door mensen gemaakt. Op de plek waar wij nu wonen, leven en naar school gaan, was 70 jaar geleden nog water! Al sinds de 17e eeuw maken mensen plannen om in het IJsselmeer, dat toen nog Zuiderzee heette, land te maken. De Zuiderzee kon namelijk vreselijk tekeergaan bij storm. Alle steden rond de Zuiderzee hadden last van overstromingen of schade door het water. Als we hier wilden blijven wonen, dan moest er iets gebeuren.
Cornelis Lely was de eerste die een technisch uitvoerbaar plan maakte voor de Zuiderzee. Dit plan maakte hij in 1891. De basis van zijn idee is een kortere kustlijn maken. Daarom heeft hij de Afsluitdijk bedacht. Door de Zuiderzee af te sluiten met een dijk, hoeft er maar één dijk verdedigd te worden tegen de Waddenzee. Dat is een stuk simpeler dan alle dijken rond het IJsselmeer.
De Zuiderzeewerken begonnen met een proef: de aanleg van de Wieringermeer. Deze polder ligt in de kop van Noord-Holland en zorgde ervoor dat het voormalige eiland Wieringen aan het vaste land kwam te liggen. De Wieringermeer viel in 1930 droog, het is officieel geen IJsselmeerpolder, maar een Zuiderzeepolder. De Afsluitdijk was immers nog niet af. Pas na het sluiten van de Afsluitdijk werd de Zuiderzee een meer: het IJsselmeer.
Tegenwoordig gaan er overigens stemmen op om delen van de Wieringermeer weer terug te geven aan het water, waardoor Wieringen weer een eiland gaat worden. Dit doen ze om meer recreatie te krijgen in dat gebied. Meer mogelijkheden om te varen en te zwemmen.
In 1932 was de Afsluitdijk klaar. Hij is 30 kilometer lang en 90 meter breed. Hij loopt van Den Oever in Noord-Holland, naar Zurich in Friesland. De dijk sluit de Zuiderzee af, het grote binnenwater is niet langer een zee: het IJsselmeer is geboren. Leuk weetje: de naam van de Afsluitdijk is niet juist. Een dijk sluit namelijk helemaal af. In de Afsluitdijk zitten sluizen. Officieel is het daardoor een dam.
Luchtfoto van Urk als eiland.
De Noordoostpolder is de eerste echte IJsselmeerpolder en het eerste stukje van Flevoland. De dijk tussen Lemmer en Urk sloot op 3 oktober 1939. Urk was op dat moment geen eiland meer, een emotioneel moment voor de plaatselijke bevolking.
De Tweede Wereldoorlog (1940-1945) zette de rem op de verdere ontwikkeling. Toch werd ook de dijk naar Overijssel gesloten en in september 1942 viel de polder droog. Gemaal Buma bij Rutten en gemaal Smeenge bij Kraggenburg hebben de NOP drooggemalen. Gemaal Vissering bij Urk deed het tijdens de oorlog niet. Hij was wel klaar, maar werd gesaboteerd door de medewerkers, die niet voor de Duitsers wilden werken. Zo is er brand geweest en ‘verdwenen’ er steeds onderdelen van de motoren. Toen het land droog was, moest het nog ingericht worden. Wegen aanleggen, sloten graven, kanalen uitdiepen, boerderijen en huizen bouwen. Het meeste werk moest met de hand, want grote machines waren er niet.
Barakkenkamp in Rutten
Al snel kwamen duizenden mensen uit heel het land werken in de Noordoostpolder (NOP). Door hier te gaan werken, kon je als man namelijk voorkomen dat je naar Duitsland werd afgevoerd om daar in de oorlogsindustrie te gaan werken. De Duitsers gaven mensen toestemming om hier te werken, omdat ze de landbouwgrond in de NOP wilden gebruiken om graan voor Duitsland op te verbouwen. Naast de officiële arbeiders kwamen er ook veel onderduikers naar de polder. De NOP werd dan ook al snel Nederlands Onderduikers Paradijs genoemd.
De Noordoostpolder is gemaakt om landbouwgrond te krijgen. Rond de grootste woonkern, Emmeloord, liggen tien dorpen. Deze liggen allemaal op fietsafstand. Bij het aanleggen van de woonkernen, was dit idee eigenlijk al weer achterhaald. Steeds meer mensen kregen een auto en dus was fietsafstand niet meer noodzakelijk. Dit zien we duidelijk terug in de inrichting van Oostelijk en Zuidelijk Flevoland.
Na de Tweede Wereldoorlog kon de grond van de Noordoostpolder verdeeld worden, dus moest er gezocht worden naar agrariërs die in de NOP wilden wonen en werken. Niet iedereen kon zomaar landbouwer worden in de NOP. Er waren veel meer mensen die wilden komen, dan dat er boerderijen waren. Wie één van de boerderijen wilde, moest door een strenge selectieprocedure. Hierover worden veel verhalen verteld. De selectiecommissie kwam bij de mensen thuis om te kijken of het ‘goed volk’ was. Die gesprekken konden er pittig aan toe gaan. Er werd zelfs in kastjes gekeken en met witte handschoentjes aan gecontroleerd of het huis wel schoon was. Ook werd gekeken naar geloof. Mensen moesten bovendien sociaal zijn. Ze moesten immers een nieuwe gemeenschap opbouwen. De boeren die uiteindelijk een boerderij mochten kopen of pachten kwamen voornamelijk uit Zeeland, Noord-Holland en Friesland.
Een van de eerste boerderijen in de Noordoostpolder
Op 27 juni 1957 werd Oostelijk Flevoland officieel "droog" verklaard. Gemaal Wortman in Lelystad, gemaal Colijn bij Ketelhaven (Dronten) en gemaal Lovink bij Harderwijk hebben dit deel van Flevoland in krap zeven maanden drooggemalen. De inrichting van Oostelijk Flevoland is anders dan de Noordoostpolder. Naast landbouwgrond moest deze polder ook woonruimte bieden voor de snelgroeiende bevolking van vooral Amsterdam. Daarom vind je hier naast dorpen (Dronten, Swifterbant, Biddinghuizen) een grotere woonkern: Lelystad. Bij de aanleg van de woonkernen is, in tegenstelling tot in de Noordoostpolder, rekening gehouden met de opkomst van de auto. De kernen liggen verder uit elkaar. Het was niet meer nodig om de woonkernen op fietsafstand van elkaar aan te leggen.
Graafmachine is bezig met het sluiten van de dijk.
Bouw van één van de eerste wijken in Lelystad
De Zuidelijke Flevopolder viel in 1968 droog, pas veertig jaar geleden dus! Gemaal de Blocq van Kuffeler bij Almere heeft dit deel van de polder droog gemalen. Dit gemaal is in zijn soort één van de grootste ter wereld. Deze polder ligt het dichtst bij Amsterdam en heeft als hoofdfunctie wonen. Daarom is hier ook de grootste stad van Flevoland gepland: Almere. Veel mensen uit het overvolle Amsterdam hebben hier een nieuwe woonplek gevonden. Naast Almere is er nog een woonkern: Zeewolde. De rest van de grond is natuur of landbouwgrond.
Bouw van de eerste woningen in Almere Haven
