Gezond water heeft geen medicijnen nodig

Communicatie onder water

In m’n vorige blog vertelde ik over de signaalstoffen die planten boven- en ondergronds naar elkaar zenden als er gevaar dreigt. Maar wist u ook dat er in onze slootjes en meren volop gecommuniceerd wordt?

Begin dit jaar verscheen er een verontrustend bericht in de kranten met als kop ”Medicijnresten verstoren chemische communicatie onder water”. Uit onderzoek van het wetenschappelijke instituut NIOO-KNAW bleek dat medicijnen die wij als mensen gebruiken, de signaalwerking onder water kunnen verstoren. Net als planten op het land communiceren planten en dieren onder water ook via een soort signaalstoffen. MedicijnrestenVergelijk het met onze eigen neurotransmitters, oftewel de boodschapperstoffen in onze hersenen. Van hormoon verstorende stoffen, afkomstig van pilgebruik, wisten we al dat sommige waterdieren ongewild van geslacht kunnen veranderen. Een nieuw geluid was dat restanten van veelgebruikte medicijnen als pijnstillers en antidepressiva ook invloed kunnen hebben op de onderlinge communicatie onder water. Daardoor kunnen zaken die van levensbelang zijn, zoals het vinden van voedsel of een geschikte partner of het ontwijken van vijanden, ernstig verstoord raken. Met alle gevolgen van dien.  Dat hakte er best in: ‘onze’ medicijnen maken het waterleven ziek.

Het tweede leven van medicijnen

Niet lang nadat dit bericht was verschenen, werden we als waterschap gebeld door een huisartsengenootschap uit Almere, die graag van ons wilden horen wat de effecten van ‘het tweede leven’ Vissen waterschapvan medicijnen in het oppervlaktewater zijn. Om vervolgens met elkaar te bespreken wat we er gezamenlijk aan kunnen doen. We hadden een interessant gesprek en blijkbaar vonden de huisartsen dat ook. Diezelfde middag nog, kregen we een mailtje terug met minstens tien actiepunten om gezamenlijk wat aan dit probleem te doen. Landelijk is becijferd dat er zo’n 140 ton aan medicijnresten via de route toiletpot-riolering-zuiveringsinstallatie in het oppervlaktewater terecht komt. Via een uitgevoerde ‘hotspot analyse’ in Flevoland weten we dat circa 90 % van de menselijke medicijnresten in het water afkomstig is van huishoudelijk afvalwater. De ziekenhuizen in de polder dragen als hotspots voor zo’n 10% bij.  Het is vooralsnog vrij kostbaar om medicijnresten op de zuivering eruit te halen. Er wordt landelijk wel onderzoek gedaan naar nieuwe, kosteneffectieve methoden hiervoor.

De Almeerse aanpak: Voorkomen is beter dan genezen

De primaire insteek in Almere is een bronaanpak. Wat er niet in komt, hoef je er aan het eind van de waterketen ook niet uit te halen. Inmiddels is het eerste succesje op dat front al behaald. De gemeente Almere heeft onlangs besloten het inzamelen van medicijnresten te faciliteren door vanaf januari 2017 de door inwoners ingeleverde medicijnen gratis op te halen bij de apotheken. Begin februari 2017 wordt in het Flevoziekenhuis een avondsymposium georganiseerd over het “tweede leven” van een geneesmiddel als dit eenmaal het lichaam weer heeft verlaten. Doelgroep van dit symposium zijn medisch specialisten, huisartsen en apothekers werkzaam in Almere. Met hen wordt ook gekeken of de milieubelasting van uitgescheiden medicijnen meegenomen kan worden in het voorschrijf beleid door artsen. Parallel hieraan werken Communicatie medewerkers van de gemeente, het waterschap en Zorggroep Almere samen aan bewustwording van de 200.000 inwoners in Almere. Dit gebeurt door voorlichting over wat medicijnafval in ons milieu doet en hoe men dit deels kan voorkomen door medicijnresten in te leveren, bij voorkeur bij de apotheek. In het nieuwe jaar gaat er een grote voorlichtingscampagne van start. En zo is ook op communicatief gebied de cirkel weer rond; boven en onder water!

Medicijnresten