1942 - De Noordoostpolder drooggelegd

De Noordoostpolder werd de eerste echte IJsselmeerpolder. Eerst moest er gekozen worden waar de dijken zouden lopen, die het water tegen moesten houden. Op 3 oktober 1939 was de dijk tussen Urk en Lemmer klaar. Je kan je misschien voorstellen dat dat een erg gevoelig moment was voor de bevolking van Urk; eerst waren ze eilandbewoners en toen opeens niet meer.

rode tractorIn 1940 werd de dijk, aan de kant van de polder die tegen Overijssel aanligt, ook gesloten en konden arbeiders beginnen met het droogmalen. Dat gebeurde met behulp van de gemalen Buma en Smeenge. Het gemaal Vissering, dat ook in de Noordoostpolder ligt, was te laat klaar om daarbij te helpen. In september 1942, dus tijdens de Tweede Wereldoorlog, viel de Noordoostpolder (afgekort NOP) eindelijk droog. Duizenden arbeiders begonnen aan het zware handwerk in de polder. Zo moesten bijvoorbeeld alle sloten en greppels gegraven worden.

De afkorting NOP betekende in die jaren voor vele mensen overigens ook iets anders: Nederlands Onderduikers Paradijs. Wie werkte aan de polder, hoefde niet te werken in de oorlogsindustrie in Duitsland. Na de oorlog werd de drooggelegde grond verdeeld en ontstonden de eerste woonplaatsen in de NOP. Niet iedereen kon zomaar in de polder gaan wonen. Er waren allerlei voorwaarden waaraan nieuwe bewoners moesten voldoen.

Gemeente Noordoostpolder

In het midden van het nieuwe gebied werd het dorp Emmeloord gebouwd. Hieromheen werd een krans van dorpen aangelegd. Bij het bepalen waar die dorpen moesten komen, werd er rekening mee gehouden dat dorpsbewoners binnen één uur op de fiets in Emmeloord moesten kunnen komen. In 1962 werd de gemeente Noordoostpolder ingesteld, daarmee werd bedoeld: alle dorpen om Emmeloord heen en Emmeloord zelf. Deze gemeente hoorde eerst bij de provincie Overijssel maar kwam vanaf 1986 bij de nieuwe provincie Flevoland.

De dorpen om Emmeloord heen zijn: Bant, Creil, Ens, Espel, Kraggenburg, Luttelgeest, Marknesse, Nagele, Rutten en Tollebeek. Ook ligt in de Noordoostpolder nog de gemeente Urk, het voormalige eiland.

Agrarisch gebied

De Noordoostpolder werd een agrarisch gebied. Zoveel mogelijk grond in de nieuwe polder moest daarom beschikbaar zijn voor landbouw. Voor sloten en vaarten in de polder was weinig ruimte. Stel je voor: maar 1% van de hele polder was bestemd voor water! Er was wel goed over nagedacht hoe de grond droog en de gewassen (planten, bloemen en bomen) nat gehouden konden worden. Er werd een netwerk van sloten aangelegd. Hierin stonden stuwen waarmee per sloot, en soms per stuk van een sloot, de hoogte van het water geregeld kon worden. Zo kon ook extra water geregeld worden om het land te beregenen. Of om water te brengen waar anders geen water zou staan, bijvoorbeeld omdat land daar hoger ligt dan het water.

De stukken grond in de polder zijn naar huidige begrippen niet erg groot. De boeren hadden in die tijd nog niet zoveel machines als nu, zodat ze veel met de hand moesten doen. Voor toen waren het overigens wel grote stukken!


Het inrichten van de Noordoostpolder in volle gang. (Foto: Nieuwland Erfgoedcentrum)

Het inrichten van de Noordoostpolder in volle gang. (Foto: Nieuw Land Erfgoedcentrum)

Het inrichten van de Noordoostpolder in volle gang. (Foto: Nieuwland Erfgoedcentrum)

Het inrichten van de Noordoostpolder in volle gang. (Foto: Nieuw Land Erfgoedcentrum)