Waarom heeft een waterschap eigenlijk een wapen?
Waterschap Zuiderzeeland heeft sinds september 2026 een eigen wapen. Met daarop onder meer een zilveren lelie en zilveren en groene golvende banen. Wat vertelt dit wapen over de geschiedenis van het waterschap? En waarom hebben waterschappen eigenlijk een wapen?
Op de foto hierboven zie je het wapen. In een paar lijnen en kleuren vertelt dat een hele geschiedenis: over drooglegging, de families en gebieden die er ooit de dienst uitmaakten, en de dijken en het water waar het allemaal om draait. Want hoewel Waterschap Zuiderzeeland nog jong is, heeft het gebied waarvoor het verantwoordelijk is al geschiedenis die teruggaat tot de middeleeuwen.
Die zilveren lelie op de blauwe achtergrond is natuurlijk niet toevallig gekozen: die verwijst naar het familiewapen van Cornelis Lely, de ingenieur achter de drooglegging van Flevoland. De lelie zien we daarom ook terug in het wapen van de provincie en van vijf van de zes Flevolandse gemeenten. De lelie stond ook op de wapens van waterschap Noordoostpolder en heemraadschap Fleverwaard, de twee organisaties die in 2000 samen, met een deel van het toenmalige Groot Salland Zuiderzeeland vormden.
De groen-zilveren golven aan de onderkant van het schild verwijzen naar het water waar het waterschap voor zorgt. En ook de rood-gouden rand om het wapen heen verwijst daarnaar. De rode rand staat voor een dijk en de gouden, golvende rand staat voor het water van de vroegere Zuiderzee en het latere IJsselmeer.
De kleuren rood en goud gebruikte men vroeger ook voor een paar bekende families en gebieden: de geslachten Van Kuinre, Van Voorst en Zoudenbalch, en het gewest Holland. De graaf van Holland was leenheer van Schokland en Urk en leende het gebied uit in verschillende periodes aan deze families uit. Daarom staat het wapen van de Van Kuinre-familie ook in het wapen van de gemeente Noordoostpolder.
Bovenop het schild staat, net als bij de wapens van de voorgangers, een kroon: een teken van waardigheid en bescherming.
Een middeleeuws gebruik
Wapens zijn een uitvinding van de twaalfde eeuw. Ridders gebruikten ze om elkaar op het slagveld en tijdens toernooien te herkennen, verstopt als ze waren achter helm en harnas. Al snel namen ook steden, bisschoppen, gilden en andere organisaties het gebruik over. Een wapen werd een soort visitekaartje: het liet in een oogopslag zien wie je was en waar je bij hoorde.
Voor waterschappen, van oudsher een van de oudste vormen van lokaal bestuur in Nederland, was een wapen ook praktisch. Het beeld op het wapen werd gebruikt als zegel: afgedrukt in was, onder officiële brieven en besluiten, om de echtheid ervan te bevestigen. Waterschapswapens zien we ook terug op kaarten, hensbekers, gevels van waterschapshuizen en installaties van waterschappen.
De Hoge Raad van Adel
Sinds 1814 waakt de Hoge Raad van Adel (opent in nieuw tabblad) over de wapens van Nederlandse overheden. Sindsdien zijn er meer dan 2500 wapens van het Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen door of met tussenkomst van de Raad vastgesteld. Een wapen voor een publiekrechtelijk lichaam zoals een waterschap wordt uiteindelijk verleend bij Koninklijk Besluit, op advies van de Hoge Raad van Adel.
In 2025 kreeg Waterschap Zuiderzeeland een brief van de Hoge Raad van Adel. “Het is ons gebleken dat van de 21 waterschappen die Nederland heden ten dage telt vier waterschappen nog niet over een wapen beschikken. Het voeren van een wapen is niet alleen gebruikelijk maar van oudsher ook zeer sterk verbonden met waterschappen”, zo schrijft de raad. En even later: “De Raad zou graag zien dat deze traditie bestendigd blijft en wil u er dan ook graag op wijzen dat u niet alleen tot het voeren van een wapen gerechtigd bent, maar ook dat u zich hiermee in een lange traditie schaart.”
Het dagelijks bestuur van Zuiderzeeland reageerde positief op deze brief, zo vertelt dijkgraaf Hetty Klavers. De Hoge Raad kwam daarna met een paar voorstellen waaruit het bestuur het nieuwe wapen koos. Klavers: “Een wapen hoort bij een eeuwenoude waterschapstraditie, dus daar sluiten wij graag bij aan. Ons waterschap is dan misschien jong, maar het gebied dat we beheren heeft een rijke watergeschiedenis. Die geschiedenis zien we nu terug in de vormen, lijnen en kleuren in het wapen. Het laat zien wie we zijn. Dat vind ik mooi.”