Gemaal Wortman
Gemaal Wortman pompt het teveel aan water weg in Oostelijk Flevoland (het gebied boven de lijn Almere, Dronten, Ketelhaven). Het water wordt naar het Markermeer gepompt.
Geschiedenis
In november 1956 werd gemaal Wortman in werking gezet om de Oostelijke Flevopolder droog te leggen. Dit lukte, samen met de gemalen Lovink (Harderwijk) en Colijn (Ketelhaven), binnen negen maanden. Gemaal Wortman is vernoemd naar dr. ir. H. Wortman (1859-1939), die voor de Zuiderzeewerken belangrijk werk verrichtte. Hij maakte deel uit van de zogenaamde Begrotingscommissie (1913), was directeur-generaal der Zuiderzeewerken (1919-1929) en later lid en voorzitter van de Zuiderzeeraad.
Het gemaal
Gemaal Wortman staat in Lelystad en pompt water uit de polder naar het Markermeer. Zelfs op dagen dat het niet regent moet het gemaal water uit de polder pompen. Dit komt doordat er altijd water vanuit de bodem omhoogkomt. Dit noemen we kwelwater.
Om droge voeten te houden, hebben we afspraken gemaakt over hoe hoog het water in de vaarten mag staan. In Zuidelijk en Oostelijk Flevoland is dit voor de Lage Vaart –6,20 meter NAP en voor de Hoge Vaart –5,20 meter NAP. Het bijzondere aan dit Rijksmonument is dat het met dieselmotoren werkt. Deze moeten handmatig bediend worden. Om duurzaamheidsredenen en vanwege capaciteit gaat gemaal Wortman alleen aan als de waterstand in de Lage Vaart 12 centimeter hoger is dan –6,20 NAP. Het aantal draaiuren is daarom per jaar verschillend. In natte jaren draaien de dieselmotoren vaker dan in droge jaren. Wortman pompt jaarlijks maar liefst 24 miljoen m3 water weg. Dit staat gelijk aan ongeveer 10.000 olympische zwembaden.
De werking
De gemalen zijn als het ware in de dijk geplaatst. Het water uit de polder pompen, gaat niet vanzelf. Daarvoor moet het water eerst bijna vier meter omhoog gepompt worden. Hiervoor zijn grote pompen nodig waarvan Wortman er vier in het totaal heeft. Deze zijn aangesloten op de Lage Dwarsvaart en kunnen elk maar liefst 500 m3 water per minuut wegpompen.
Vervolgens stroomt het water via grote gangen (perskokers) het Markermeer in. Deze gangen zijn zo groot dat je er zelfs met een auto doorheen kan rijden. Om te voorkomen dat het water terugstroomt, zitten er grote kleppen (terugslagkleppen) in die gang. De pompen gaan automatisch aan als de waterstand te hoog is.
Architectuur en kunst
In de zuid-westgevel van het gemaal is een beeldhouwwerk geplaatst van prof. Paul Grégoire uit Amsterdam. In het midden zie je links een vrouwenfiguur (de zee), die een kind (het jonge land) afstaat aan een sterk mannenfiguur. Hij zal het afgestane land bewerken en bewonen. Rond dit beeld zie je verschillende onderdelen zoals vissen, een zeeaster, schelp en een bever. Rechts van het beeldhouwwerk is een gedicht te lezen van Niels Blomberg.
Op de binnenwand van de gevel is een muurschildering met tegels. Deze is ontworpen en gemaakt door Hans van Norden uit Amsterdam. Op de schildering wordt links de zee en rechts het nieuwe land uitgebeeld waar de vlag is uitgestoken.
