Terug naar waterschapsdemocratie 

Werken aan bekendheid

Ook in ons beheergebied kunnen inwoners in 2027 weer stemmen op kandidaten voor een nieuw bestuur. Maar hoeveel mensen pakken die kans? Weten ze wel wat een waterschap zoal regelt? En hoe goed kennen ze Waterschap Zuiderzeeland überhaupt? Onderzoek en stijgende opkomstcijfers stemmen positief.

Waterschapsverkiezingen bestonden nog lang niet in de 13e eeuw, toen watermanagement in Nederland nog vooral een kwestie was van overleg tussen landeigenaren, met name lokale boeren. Pas met de invoering van de Waterschapswet in 1992 werd het democratisch bestuur van waterschappen een wettelijke verplichting. Naast de uniforme kenmerken, bevoegdheden en financiële structuur voor alle waterschappen stelt de Waterschapswet namelijk dat elke inwoner (ingezetene) aan de waterschapstaken moet meebetalen én zich moet kunnen laten vertegenwoordigen in het waterschapsbestuur. Dat stelt impliciet verkiezingen verplicht.

Zoektocht naar de beste verkiezingsvorm

Over de juiste opzet voor die verkiezingen waren de meningen aanvankelijk flink verdeeld. Na felle discussies sprak de Tweede Kamer zich uit voor directe verkiezingen. Maar de beste methode was nog niet zo 1-2-3 bepaald. Na een reeks experimenten met verschillende opties kreeg stemmen per brief uiteindelijk de voorkeur, meestal voor een termijn van vier jaar. Vijftien jaar later kwam ook het stemmen op willekeurige personen ter discussie te staan. Want door de snelle groei van de waterschappen – als onvermijdelijk gevolg van een forse fusiegolf – kende de kiezer namelijk bijna niemand meer op het stembiljet. 

Opkomst telkens iets hoger

In 2000 adviseerde de Unie van Waterschappen om over te gaan op het stemmen op kandidaten van een lijst, bijvoorbeeld van een politieke partij of een speciaal opgerichte waterschapspartij. Bij de eerste verkiezingen met dit stelsel in 2008 was de landelijke opkomst nog slechts 24% – met flink wat foutstemmen die dus allemaal ongeldig waren. De combinatie met de provinciale statenverkiezingen bleek een gouden greep: in 2015 verdubbelde de opkomst en was het aantal foutstemmen marginaal. De gemiddelde opkomst voor de waterschapsverkiezingen van 2023 (53,6%) overtrof zelfs die van de gemeenteraadsverkiezingen een jaar eerder. In het gebied van Waterschap Zuiderzeeland was de opkomst 47,4% bij de waterschapsverkiezingen in 2023.

Waterschap (Zuiderzeeland)

Dat steeds meer mensen aan de waterschapsverkiezingen meedoen, stemt positief. Maar hoe is het preciezer met de bekendheid van ons waterschap gesteld? Een eigen peiling door het waterschap in de zomer van 2026 onder 600 van ‘onze’ inwoners liet zien dat zij wel goeddeels weten wat een waterschap doet. Gevraagd naar de kerntaken noemt 83% het regelen van het waterpeil en 77% het onderhoud van dijken en kades. Die taken verbinden ze alleen nog niet altijd aan Zuiderzeeland. Vraag je ze wie hun voeten droog en het water schoonhoudt, dan noemt 70% ‘een waterschap’ en slechts 16% Zuiderzeeland. Opvallend is ook de verwarring met andere organisaties: maar liefst 29% denkt dat het waterschap drinkwater levert. De grootste bekendheidsbron is de brief over de waterschapsbelasting (58%). Voor de meeste inwoners is zijn we dus primair een partij die rekeningen stuurt.

Trots en verbonden met water

Positief is dat inwoners zich haast allemaal bewust blijken van de unieke situatie in hun gebied. Maar liefst 83% is trots op hoe wij hier op drooggelegd land met het water leven, bijna driekwart (74%) voelt zich verbonden met het water en het landschap en haast iedereen (97%) weet dat Flevoland zonder dijken niet zou bestaan. Ruim meer dan de helft (61%) vindt dat water het eigen dagelijks leven raakt. Een kwart denkt daar eigenlijk nooit over na en heeft geen (duidelijke) mening over of het waterschap belangrijk voor hen is. Bij die inwoners lijkt dus nog flinke winst te boeken.

Groeiende interesse

Dat steeds meer mensen bekend raken met ons waterschap én nieuwsgierig zijn naar ons werk, bleek ook uit de zestig aanmeldingen voor onze gratis cursus Actief voor het waterschap in het voorjaar van 2026 – bedoeld om inwoners te helpen ontdekken of een bestuursrol bij ze past. Inwoners konden tijdens de cursus laagdrempelig kennismaken met ons werk en de steeds complexere uitdagingen die daarbij komen kijken. Bijvoorbeeld door de toename van extreem weer  in de vorm van hevige regen en droge zomers. Ook kregen ze tijdens de cursus uitleg over onze taken en verantwoordelijkheden en over de besluitvorming binnen het waterschap.

“Vooral bekend van de verkiezingen”

Basisschooldocent Rosalinde Stins (38) uit Lelystad was één van de deelnemers aan de cursus. Dat de waterschappen verantwoordelijk zijn voor het waterbeheer in Nederland maar níet voor het drinkwater, wist ze al voordat ze zich opgaf – maar veel meer eigenlijk niet. “Zuiderzeeland kende ik eigenlijk puur en alleen van die ene keer in de vier jaar dat je op ze moet stemmen. O ja, en van die ene keer per jaar dat je belasting aan ze betaalt. Maar daar denk ik verder eigenlijk nooit bij na.”

Ontspannen binnen kijken

Toen ze de uitnodiging voor de cursus zag in de Flevopost, meldde Rosalinde zich meteen aan. “Ik oriënteer me al een tijdje op een politieke rol. Een paar jaar geleden heb ik daarom een vergelijkbare cursus bij Provincie Flevoland gevolgd en eerder ook online bij de gemeente. Ik was benieuwd: wat doen ze nu precies daar bij Zuiderzeeland en hoe zitten ze organisatorisch in elkaar? Wat houdt het werk van een dijkgraaf in? En zou dat misschien ook bij mij kunnen passen? Maar het me vooral een leuke, ontspannen manier om eens binnen te kijken: lekker achteroverleunen en de informatie over je heen laten komen.”

Organisatorisch ingewikkeld

“Ik vind het nog steeds lastig om ze organisatorisch goed te begrijpen. Er zijn zoveel functies met elk weer andere verantwoordelijkheden”, vertelt Rosalinde terugblikkend. “Bijzonder vond ik ook om te leren dat het waterschap zijn eigen gebiedsgrenzen heeft. En dat ze al zo oud zijn. Het sprak mij minder aan dat watermanagement nogal ingewikkeld en abstract is. Het gaat weinig over concrete zaken zoals een fietspad bij de gemeente. Voor mij dus geen toekomst bij het waterschap. Maar ik denk zeker dat de cursus een goede zet van ze is geweest. Meer begrip en bekendheid is natuurlijk extra welkom met het oog op de verkiezingen van volgend jaar.”

“Watermanagement is in Flevoland overal”

Deelnemer Jim de Valk (49), destijds teamleider incidentbestrijding bij de brandweer van Lelystad en Almere, had wél al een aardig beeld van de waterschappen voordat hij zich opgaf voor de cursus. “Toen ik ooit civiele techniek studeerde, vond ik hydrologie één van de leukere vakken”, legt hij uit. “Wonend in de Flevopolder ontkom je sowieso niet aan de talloze dijken, gemalen en andere waterwerken. Watermanagement is hier overal. Daar heb ik van nature dus ook wel affiniteit mee.”

Bekend als buren

Waterschap Zuiderzeeland kende ik nog niet echt goed – behalve van hun gebouw dat vlakbij onze kazerne staat”, vervolgt Jim. “Ik had in 2025 toevallig wel al eens een presentatie van ze bijgewoond over overstromingsrisico’s en maatregelen die je kunt treffen bij calamiteiten. Daar vertelde iemand me toen dat hij die cursus had gedaan. Dat vond ik interessant. Toen ik daar later navraag over deed, kreeg ik een link en heb ik me er ook voor aangemeld.”

Rol van Zuiderzeeland duidelijker

“Het is interessant hoe het waterschap bestuurlijk is ingericht, zoals met geborgde zetels en de vele verschillende rollen van iedereen in de organisatie”, blikt Jim terug op de dingen die hij leerde. “Ik kreeg ook wel interesse in een functie als bestuurslid, maar helaas kan dat alleen overdag. Dat past niet bij mijn baan. Mijn beeld van het waterschap zelf is niet echt veranderd, maar ik ben wel beter de link tussen watermanagement en de veranderende gebiedsfuncties in de provincie gaan zien – bijvoorbeeld wonen en natuurontwikkeling. En dus ook de rol van het waterschap daarin.”